Doorstroom van het mbo naar het hbo: doorstroomkansen en studiesucces over de tijd

Doorstroom van het mbo naar het hboEr zijn twee reguliere routes om door te stromen naar het hbo. Via de havo-hbo route en via de mbo-hbo route. Het percentage mbo-gediplomeerden dat direct doorstroomt naar het hbo neemt eigenlijk al jaren af. In 2009 stroomde 50% door naar het hbo. In 2016 was dit nog maar een kleine 40%. Dit komt alleen niet door de veranderende samenstelling van de diplomapopulatie, de verdeling tussen instromers vanuit mbo, havo en vwo en ook niet door de (de)centrale selectie[1].

ResearchNed (Broek, Van Den et al., 2020) heeft in opdracht van OCW in 2020 onderzocht wat dan wel de daling kan verklaren. Zij gaven in hun onderzoek[2] aan dat vier hoofdfactoren een rol spelen in het doorstroomvraagstuk:

  • De invoering van het leenstelsel dat een financiële barrière kan zijn;
  • Het negatieve beeld over de slagingskansen van mbo-studenten in het behalen van het hbo-diploma;
  • De gunstige arbeidsmarkt voor mbo-niveau 4 gediplomeerden;
  • Het gebrek aan loopbaanbegeleiding in het mbo voor de gemotiveerde mbo-student die naar het hbo wil.

Zij kwamen tot de conclusie dat de mbo-studenten vooral de studielening en de angst om de studie niet te kunnen betalen zwaar mee laten wegen. Het verschil tussen mbo en hbo, is dat hbo-studenten geen basisbeurs ontvangen. Deze is in 2022 € 88,48 voor thuiswonende studenten en € 288,77 voor uitwonende studenten. Wil de student doorstromen naar het hbo dan zal deze de studie uit eigen middelen moeten betalen, of geleend moeten worden via duo. Daarbij komt dat mbo-studenten best goed verdienen ten opzichte van hbo-studenten (zie ook ons artikel; ‘zorgt een hoger opleidingsniveau voor een hoger salaris?’). Ze vinden de relatief kleine opbrengst niet opwegen tegenover de investering en tijd en energie die een vierjarige hbo-opleiding kost. In het Coalitieakkoord van dec 2021[3] is te lezen dat de regering de ambitie heeft de basisbeurs weer in te voeren. Wellicht dat dit bijdraagt aan de doorstroom mbo-hbo.

Andere factoren die van invloed kunnen zijn – maar niet direct bevestigd wordt door de onderzoeksdata – zijn de verkorting van de mbo-opleidingen en de aanvullende toelatingseisen voor de pabo sinds 2014-2015, samen met de invoering van het toelatingsrecht in 2017. Door de verkorting studeren er meer vmbo-kader, mbo-niveau 2 en 3 studenten aan een mbo-4 opleiding. Ook zijn de minder doorstromers van het mbo naar de pabo en halen mbo-studenten sneller hun diploma door het verkorten van een groot aantal opleidingen. Deze factoren resulteren in een groep afgestudeerde mbo-studenten die nog relatief jong zijn en waarvan het behalen van niveau 4 de hoogste ambitie is.

De relatief jonge mbo-studenten gaven in het onderzoek aan dat ze weinig zelfvertrouwen hebben, onvoldoende zelfstandig kunnen werken en niet over de juiste studievaardigheden beschikken. Ook vinden ze zichzelf nog niet loopbaanvaardig genoeg om de keuze voor een hbo-opleiding goed te kunnen overzien.  De studenten die juist wel kiezen voor de doorstroom naar het hbo doen dit vanuit intrinsieke motivatie, interesse in de opleiding en extra baankans. Toch is het percentage switchers[4] en uitvallers[5] na het eerste jaar hbo in deze groep behoorlijk hoog. Met name de groep mbo-studenten met een niet-westerse migratieachtergrond, mannen en studenten uit een gezin met een laag inkomen switchen het meeste op het hbo.

 

Wat kan helpen om de doorstroom mbo-hbo te bevorderen?

Broek, Van Den et al. (2020) gaven aan dat door de invoering van de keuzedelen, de mbo-student zich nu beter kan oriënteren, verbreden en verdiepen en antwoord kan krijgen op de vraag of en welke vervolgopleiding het best past. Ook ontwikkelen de studenten in de doorstroomprogramma’s vaardigheden die op het hbo gangbaar zijn. Dit moet bijdragen aan meer studiesucces in de doorstroom.

In de praktijk echter zijn studenten en mbo-professionals nog niet tevreden over de invulling en het aanbod van de keuzedelen. Studenten kunnen niet altijd het keuzedeel kiezen die ze willen (zoals aansluiting hbo) en ook de kwaliteit valt tegen. Er zou daarom een betere samenwerking moeten zijn tussen hbo-instellingen en mbo-instellingen bij de invulling van de doorstroomprogramma’s binnen de keuzedelen.

Wat ons uit het onderzoek vooral is opgevallen zijn de reacties van de studenten zelf. Dat deze mbo-studenten zich naar vier jaar voortgezet onderwijs en drie tot vier jaar middelbaar beroepsonderwijs onvoldoende uitgerust vinden om te kunnen slagen op het hbo, zegt vooral wat over de kwaliteit van de loopbaanontwikkeling die ze in al deze jaren hebben gehad. Zo te horen hebben deze studenten nog niet de loopbaan- en keuzevaardigheden ontwikkeld om voor nu en in de toekomst passende loopbaankeuzes te kunnen maken. Ook gaven ze aan niet te beschikken over de juiste studievaardigheden.

Onderzoeken als deze bevestigen onze keuze om een eigen methodes te ontwikkelen voor loopbaanontwikkeling en studie- en loopbaanvaardigheden. Met daarin peers die meedenken, goede voorbeelden en vragen die je laten nadenken. We vinden het namelijk belangrijk dat leerlingen én studenten zich wel voldoende toegerust voelen om een vervolgstap te durven zetten. We hopen dat de studenten van de toekomst hier de vruchten van kunnen plukken.

 

© 2022, Daniël en Wendy Kers, De Wereld Van LOB

 

[1] Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2021). Doorstroom van mbo naar hbo: achtergrondkenmerken. OCWincijfers.nl. Geraadpleegd op 4 maart 2022, van https://www.ocwincijfers.nl/themas/schoolloopbanen-en-onderwijsduur/doorstroom-van-het-mbo-naar-het-hbo-doorstroomkansen-en-studiesucces-over-de-tijd/doorstroom-van-mbo-naar-hbo-achtergrondkenmerken.

[2] ResearchNed, Van den Broek, A., Cuppen, J., Ramakers, C., Termorshuizen, T., & Vroegh, T. (2020, september). Dalende doorstroom mbo-hbo: waarom stroomt een steeds kleiner aandeel van de mbo-studenten door naar het hbo? ResearchNed. https://www.researchned.nl/.

[3] VVD, D66, CDA en ChristenUnie. (2021, december). Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst. Coalitieakkoord 2021 – 2025. Rijksoverheid. https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/01/10/coalitieakkoord-omzien-naar-elkaar-vooruitkijken-naar-de-toekomst.

[4] Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2021b). Doorstroom van mbo naar hbo: switchers. OCWincijfers.nl. Geraadpleegd op 3 maart 2022, van https://www.ocwincijfers.nl/themas/schoolloopbanen-en-onderwijsduur/doorstroom-van-het-mbo-naar-het-hbo-doorstroomkansen-en-studiesucces-over-de-tijd/doorstroom-van-mbo-naar-hbo-switchers.

[5] Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. (2021c). Doorstroom van mbo naar hbo: uitval. OCWincijfers.nl. Geraadpleegd op 3 maart 2022, van https://www.ocwincijfers.nl/themas/schoolloopbanen-en-onderwijsduur/doorstroom-van-het-mbo-naar-het-hbo-doorstroomkansen-en-studiesucces-over-de-tijd/doorstroom-van-mbo-naar-hbo-uitval.



Door de site te blijven gebruiken, ga je akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

Deze site is standaard ingesteld op 'cookies toestaan", om je de beste mogelijke blader ervaring te geven. Als je deze site blijft gebruiken zonder je cookie instellingen te wijzigen, of als je klikt op "Accepteren" hieronder, dan geef je toestemming voor het gebruik van Cookies.

Sluiten