Eisen aan het loopbaandossier VO-MBO

 

loopbaandossier; begripsbepaling:

Onder loopbaandossier verstaan wij: ‘een loopbaandossier dat leerlingen helpt inzicht te krijgen in hun loopbaanontwikkeling en loopbaanvaardigheid, waarin ze zichzelf kunnen presenteren en waarmee ze een volgende stap in hun loopbaan kunnen zetten’.

Inleiding:

Met de invoering van profielen in het vmbo wordt loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) een verplicht onderdeel van de beroepsgerichte examenprogramma’s, in de basisberoepsgerichte, de kaderberoepsgerichte en de gemengde leerweg van het vmbo. Hiermee wordt LOB structureel steviger geborgd in deze leerwegen van het vmbo dan voorheen. in 2016 is de motie Siderius c.s. aangenomen waarin de regering wordt verzocht een loopbaandossier ook verplicht te stellen als onderdeel voor de theoretische leerweg[1]. Hiermee wordt de theoretische leerweg op dit punt gelijk gesteld in  de verplichting van het loopbaandossier met beroepsgerichte leerwegen. Dit zorgt voor consistentie in lob-beleid voor de vmbo-scholen.

Vanuit OC&W worden vmbo-leerlingen (vmbo-bl t/m -tl) per wet verplicht om een loopbaandossier op te bouwen. In het schooljaar 2016-2017 starten de derdejaars leerlingen met het verplichte loopbaandossier. In schooljaar 2017-2018 moet het loopbaandossier verplicht aanwezig zijn bij alle vierdejaars VMBO leerlingen. Parallel hieraan dient ook in de onderbouw al aandacht te zijn voor het loopbaandossier.

Het loopbaandossier geeft een beeld van de passies, talenten, keuzes en mogelijkheden van de leerling. De wetgeving biedt veel ruimte om als school zelf keuzes te maken in de manier hoe het loopbaandossier eruit komt te zien en welke resultaten en activiteiten als input dienen voor het loopbaandossier. Zo kan de input komen uit de vakken en projecten, buitenschoolse activiteiten zoals stages en meeloopdagen, maar ook uit het sector- of profielwerkstuk.

De minimale eis vanuit de wet is:
“Het loopbaandossier is een dossier met ervaringen, op school en daar buiten. De leerling geeft per ervaring aan wat hij gedaan heeft en wanneer. Verder wat hij er van vond en welke conclusie hij daar aan verbindt”.

Hieronder staat per hoofdthema de wettelijke eisen en mogelijkheden uitgewerkt. Door op het hoofdthema te klikken wordt de uitleg uitgeklapt.

1) Beroepsgerichte vakken vmbo
In Kerndeel C van de nieuwe vmbo-profielen (vmbo-bl, kl en gl) worden de wettelijke eisen waaraan loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB), en daarmee ook het loopbaandossier, moet voldoen iets uitgebreider omschreven. Wel is deze omschrijving gelijk bij alle tien de profielen[2].

  1. Loopbaanoriëntatie en -ontwikkeling
    De leerling is in staat zijn eigen loopbaanontwikkeling vorm te geven. Hij doet dat met een oriëntatie op een toekomstige opleiding en (loop)baan door middel van reflectie op het eigen handelen en reflectie op ervaringen”

C.1. De leerling heeft de vaardigheid de eigen loopbaan vorm te geven door op systematische wijze om te gaan met ‘loopbaancompetenties’:

  1. Kwaliteitenreflectie (wat kan ik het best en hoe weet ik dat?)
  2. Motievenreflectie (waar ga en sta ik voor en waarom dan?)
  3. Werkexploratie (waar ben ik het meest op mijn plek en waarom daar?)
  4. Loopbaansturing (hoe bereik ik mijn doel en waarom zo?)
  5. Netwerken (wie kan mij helpen mijn doel te bereiken en waarom die mensen?)

C.2. De leerling maakt zijn eigen loopbaanontwikkeling inzichtelijk voor zichzelf en voor anderen doormiddel van een ‘loopbaandossier’.
In een loopbaandossier is opgenomen welke activiteiten zijn uitgevoerd die hebben bijgedragen tot het ontwikkelen van de ‘loopbaancompetenties’. In het loopbaandossier worden bij de uitgevoerde activiteiten de volgende punten beschreven:

    • De beoogde doelen
    • De resultaten
    • De evaluaties en een conclusie
    • Welke vervolgactiviteiten gepland zijn op basis van de opgedane ervaringen en de daarbij horende conclusies.

 

2) Loopbaandossier in vmbo-tl

In april 2016 is de wettelijke regeling examenprogramma’s voortgezet onderwijs[3] aangepast. Hierin staat in deel B ook de eisen omschreven rondom het programma loopbaanoriëntatie en –begeleiding (LOB) en de invoering van het loopbaandossier. Hierin staat het volgende vermeld:

De vaardigheden worden niet in het centrale examen getoetst.

De leerling is in staat zijn eigen loopbaanontwikkeling vorm te geven. Hij doet dat met een oriëntatie op een toekomstige opleiding en (loop)baan door middel van reflectie op het eigen handelen en reflectie op ervaringen.

  1. De leerling heeft de vaardigheid de eigen loopbaan vorm te geven door op systematische wijze om te gaan met ‘loopbaancompetenties’:
  • Wat kan ik het best en hoe weet ik dat? [Kwaliteitenreflectie]
  • Waar ga en sta ik voor en waarom dan? [Motievenreflectie]
  • Waar ben ik het meest op mijn plek en waarom daar? [Werkexploratie]
  • Hoe bereik ik mijn doel en waarom zo? [Loopbaansturing]
  • Wie kan mij helpen mijn doel te bereiken en waarom die mensen? [Netwerken]
  1. De leerling maakt zijn eigen loopbaanontwikkeling inzichtelijk voor zichzelf en voor anderen door middel van een ‘loopbaandossier’.

In een loopbaandossier is opgenomen welke activiteiten zijn uitgevoerd die hebben bijgedragen tot het ontwikkelen van de ‘loopbaancompetenties’. In het loopbaandossier wordt beschreven bij een aantal uitgevoerde activiteiten:

    • de beoogde doelen
    • de resultaten
    • de evaluatie en een conclusie
    • welke vervolgactiviteiten gepland zijn op basis van de opgedane ervaringen en de daarbij horende conclusies

 

3) Wetsvoorstel aanmelddatum en toelatingsrecht mbo
“]Enigszins los van het loopbaandossier, maar niet onbelangrijk is het wetsvoorstel omtrent het wijzigen van de aanmelddatum en het toelatingsrecht in het mbo. Op 26 april 2016 heeft minister Bussemaker een wetswijziging voorgelegd aan de tweede kamer[4]. Bussemaker wil met haar wet een recht op toelating regelen. Op 4 oktober 2016 stemde de Eerste kamer, d.m.v. een memorie van toelichting[5] in met het wetsvoorstel waarin dit wordt geregeld. De wet treedt naar verwachting op 1 augustus 2017 in werking.

Het doel van de nieuwe wetgeving is om de overstap van jongeren van het voortgezet onderwijs naar het mbo goed te laten verlopen en daarmee schooluitval tegen te gaan. Daarbij wordt de positie van de student versterkt. De wet omvat de volgende veranderingen:

  1. er komt een betere begeleiding voor en tijdens de overstap van het voortgezet onderwijs naar het mbo;
  2. de uiterlijke aanmelddatum voor het mbo wordt 1 april. Een vroege aanmelddatum  bevordert een weloverwogen opleidingskeuze en verkleint de kans op uitval;
  3. er komt een toelatingsrecht bij MBO opleidingen op niveau 2, 3 of 4 voor studenten die aan de juiste vooropleidingseisen voldoen;
    1. De student moet zich wel op tijd inschrijven en deelnemen aan verplichte intakeactiviteiten.
    2. Een mbo-opleiding kan een student alleen weigeren als er een beperkte opleidingscapaciteit is of in verband met het arbeidsmarktperspectief.
    3. Verder kan de toelating ook geweigerd worden aan niet-kwalificatie plichtige studenten die al voor drie of meer opleidingen een negatief bindend studieadvies hebben gekregen of studenten die al zes verblijfsjaren in het mbo hebben gehad zonder een diploma te hebben behaald.
  4. in het eerste jaar na inschrijving aan een mbo-opleiding krijgen studenten een bindend studieadvies.
    1. Bij opleidingen die langer dan één jaar duren kan de mbo-instelling pas na negen maanden een negatief bindend studieadvies geven. Aan een negatief studieadvies moet een schriftelijke waarschuwing voorafgaan.

In dit wetsvoorstel wordt het loopbaandossier niet genoemd, maar wel het belang van een weloverwogen opleidingskeuze.  Het VMBO bereidt haar leerlingen hierop voor door middel van het programma rondom loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB). Het loopbaandossier is het resultaat van dit LOB-programma. Door de invoering van de wet op toelating, gecombineerd met de wettelijke verankering van een weloverwogen opleidingskeuze op het VO en de opbouw van het loopbaandossier, vinden veel MBO instellen het individuele intakegesprek overbodig. Dit gesprek wordt daarom steeds vaker vervangen door een kennismakingsgesprek. Het loopbaandossier speelt hierdoor naar verwachting, geen rol bij de intake, maar dient als start van het LOB-programma op het MBO.   Op die manier is het loopbaandossier de brug en de doorlopende leerlijn van de LOB-programma’s op het VMBO en het MBO.

 

4) Wettelijke eisen aan het loopbaandossier vmbo-breed
Het loopbaandossier bestaat hierin uit vier componenten:

  1. De leerling moet aantonen dat hij loopbaanvaardig is. Dit kan aan de hand van de vijf loopbaancompetenties. Het is niet wettelijk bepaalt hoeveel en hoe vaak de leerling aan een loopbaancompetentie moet werken. De verantwoordelijkheid ligt hiervoor bij de leerling zelf.
  2. De leerling moet zijn eigen loopbaanontwikkeling inzichtelijk maken.
  3. De leerling moet aangeven welke activiteiten zijn uitgevoerd die hebben bijgedragen tot het ontwikkelen van loopbaancompetenties.
  4. De leerling moet bij elke keuzeactiviteit vier zaken benoemen;
    1. De beoogde doelen (Wat is je doel?)
    2. De resultaten (Wat heb je gedaan?)
    3. De evaluatie en een conclusie (Wat heb je ontdekt?)
    4. De vervolgactiviteiten (Wat ga je hiermee doen?)

 

5) Waarom is het loopbaandossier nodig
  • De minimale eis vanuit de wet is:
    “Het loopbaandossier is een dossier met ervaringen, op school en daar buiten. De leerling geeft per ervaring aan wat hij gedaan heeft en wanneer. Verder wat hij er van vond en welke conclusie hij daar aan verbindt”.
  • De uitgebreidere eis in het examenprogramma van de VMBO-profielen t.a.v. het loopbaandossier.
  • We geloven dat een goed ingebed loopbaandossier een grote meerwaarde heeft voor leerlingen op het VO en voor de overstap VO-MBO. Omdat het inzicht en overzicht biedt in de keuzeontwikkeling van de leerling en dienst capaciteit om te kiezen.
  • We vinden het belangrijk dat leerlingen leren nadenken over hun eigen interesses, passies, kwaliteiten en talenten en zo geïnspireerd raken over hun eigen mogelijkheden.
  • Onze wens is dat leerlingen kiezen wat ze leuk vinden, doen waar ze goed in zijn en gelukken worden van de stappen en keuzes die ze maken.
  • Het opbouwen en bijhouden van een loopbaandossier, en deze aan het eind van elk jaar samenvatten in een showcase, draagt bij aan het loopbaan- en keuzevaardig worden en sluit daarbij aan op onze visie op LOB.

 

6) FAQ over het loopbaandossier

Vraag 1: Is de school verantwoordelijk is voor hebben van het loopbaandossier?

Na rondvraag bij het ministerie van OC&W is het antwoord JA.

  • De school is verantwoordelijk voor het examenprogramma. Het loopbaandossier maakt hier een onderdeel van uit.
  • Voor vmbo-tl leerlingen is het maken van een loopbaandossier verplicht. Dit loopbaandossier moet qua inhoud aan een aantal eisen voldoen (C1+C2)

Kanttekening:
De ‘vaardigheid om de eigen loopbaan vorm te geven’ wordt niet in het centrale examen getoetst. Scholen zijn vrij om hier eigen LOB-beleid op te maken. Een manier kan zijn om LOB in het PTA op te nemen.

Vraag 2: Maakt LOB onderdeel uit van de zak-/slaagregeling? En wat zijn de consequenties van een onvoldoende voor LOB?

LOB is als zodanig niet opgenomen in de slaag-zak regeling. Als LOB niet wordt gedaan (lees: er is geen dossier voorhanden) of met een onvoldoende wordt afgesloten kan een leerling echter niet slagen/diploma krijgen. Het voldoen aan de door de school gestelde eisen aan LOB is een harde eis voor het verkrijgen van een diploma. (vergelijk ook CKV/LO2).

 

7) Rol Kers & Kers
Binnen het LOB programma op scholen is er veel aandacht voor het loopbaandossier. Het afgelopen jaar hebben wij, als decaan, projectleider en extern adviseur, ons verdiept in het onderwerp.

Het afgelopen jaar is het thema ‘loopbaandossier’ erg besproken. Binnen het onderwijs, maar ook vanuit het ministerie OC&W. Er zijn wettelijke kaders geschapen, maar de vorm en inhoud bepalen scholen en leerlingen zelf. Ook uitgevers van LOB-methodes zijn met het thema ‘loopbaandossier’ aan de slag gegaan. Elke LOB-methode geeft zo haar eigen antwoord op de wettelijke kaders. Voor een deel is dit fijn, omdat u, mits u als school gebruikt maakt van een LOB-methode, u aan de wettelijke eisen zal voldoen.

Toch is het goed om als school zelf helder te hebben wat de eigen visie is op het thema loopbaandossier. Zodat vandaaruit de mogelijkheden onderzocht worden voor een geschikt platform dat bij de eigen schoolvisie, visie op loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) en onderwijsbeleid aansluit. The Plot Thickens is ons antwoord op de LOB-ontwikkeling.

Kers & Kers kan u bij dit proces ondersteunen.
Door met elkaar in gesprek te gaan over de huidige stand van zaken en de wensen van de school ten aanzien van LOB en het loopbaandossier, vormt zich een maatwerk aanpak waar u als school, samen met onze ondersteuning, mee verder kunt.

Bronnen:

  1. [1] Kamerstukken II 2015/16, 34 184, nr. 10, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34184-10.html
  2. [2] Website vernieuwingvmbo.nl, examenprogramma’s per profiel, dec. 2016.
  3. [3] Regeling OCW, 28 april 2016, wijziging regeling examenprogramma’s voortgezet onderwijs, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2016-23925.html , dec. 2016.
  4. [4] Kamerstuk 34457 nr. A, vergaderjaar 2015-2016, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34457-A.html ,13 september 2016.
  5. [5] Kamerstuk 34457, nr. 3, vergaderjaar 2015-2016, https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-34457-3.html ,4 oktober 2016.
  6. [6] Kers & Kers Loopbaancoaching, visie op Ultiem LOB, https://prezi.com/2jzhbbgeij6v/visie-op-ultiem-lob/ , 2016.

 

© 2016, Daniël Kers, Kers & Kers Loopbaancoaching

Inspireer je netwerk met dit artikel:

preloader

Door de site te te blijven gebruiken, gaat u akkoord met het gebruik van cookies. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten